News

De Floriade 2022 kost de Nederlandse belastingbetaler €200.- miljoen.

Omroep Flevoland meldde dat de gemeente Almere al € 98,6 miljoen heeft afgeschreven op de Floriade. 

Dat is bijna 10 keer meer dan de € 10 miljoen welke burgemeester Annemarie Jorritsma in 2014 aangaf, dat de Floriade de Almeerse belastingbetaler zou gaan kosten.

https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/304726/waarom-de-floriade-almere-10-keer-meer-kost-dan-verwacht;

Maar de Floriade kost de Almeerse belastingbetaler nog veel meer. Volgens de officiële rapportage van de gemeente Almere (zie bijlage), bedroegen de totale kosten € 130,- miljoen, plus € 6,1 miljoen risico reserve. 

Vervolgens lezen we in hetzelfde overzicht dat ook de Nederlandse belastingbetaler financieel heeft bijgedragen aan de Floriade. De gemeente Almere beschouwt de subsidies van andere overheden aan hun Floriade als “inkomsten”. Naar onze mening zijn dat echter kosten voor de Nederlandse belastingbetaler.  

Wij tellen de subsidies van o.a. Rijk, Provincie, erbij op +€ 26 miljoen. We komen op basis van deze officiële financiële rapportage al op minimaal € 162,1 miljoen aan belastinggeld, welke is geïnvesteerd in de Floriade.

De Almeerse politici realiseerden zich pas in 2016, dat o.a. een camping en jachthaven niet pasten in een Wereld Tentoonstelling. De kosten om fouten in het Masterplan te corrigeren, zoals o.a. uitkoop en verplaatsing camping, jachthaven, zeilschool, zijn niet ten laste zijn gebracht van de Floriade, maar zijn in het kader van Almere2.0 weg-geboekt naar o.a. Landschapsplan, Fonds Verstedelijking, BDU Verkeer; +€ 12 miljoen.

In het financiële overzicht van de gemeente lezen we verder dat de ontwikkelingskosten van de woonwijk Hortus

buiten de kosten van de Floriade worden gehouden. Maar dat is niet terecht.De kosten van de ontwikkeling van het terrein voor de Floriade zijn zo verweven met de aanlegkosten van de toekomstige woonwijk Hortus, dat ze niet los te koppelen zijn.  Men moet kosten en inkomsten van Floriade 22 en de wijk Hortus, integraal berekenen, zoals ook in de eerste versies van de Floriade Business Case 22 het geval was. Dat deze visie juist is wordt bevestigd door de politici, die de Groene Wijk Hortus loven als positieve Floriade spin-off. Kosten + € 27 miljoen.

Na afloop van de Floriade zullen er minimaal 660 woningen worden gebouwd. Op basis van onze ervaring voorspellen wij dat een stuk van de aangelegde kwetsbare infrastructuur kapotgereden zal worden door het bouwverkeer. Van de investering van € 27 miljoen zal € 5 miljoen moeten worden afgeschreven. + € 5 miljoen

Lopend over de Floriade viel het op hoeveel paviljoens er stonden, gefinancierd door de Rijksoverheid, Provincies, o.a. Flevoland en Gelderland, steden o.a. Amsterdam, Ede/Wageningen en ngo’s. 

In totaal schatten wij de contractering, ontwikkelingskosten, bouwkosten, exploitatiekosten, afbraak en her-locatiekosten voor de deelnemende Nederlandse overheden op minimaal +€ 15 miljoen. Dit bedrag is inclusief de kosten van reis & verblijf en brutosalaris aan “Floriade uren” in de afgelopen jaren besteed door ambtenaren (excl. Almere), gedeputeerden, wethouders, commissarissen van de Koning en Regeringscommissaris Jorritsma.

Een groot aantal zwaar gesubsidieerde organisaties zoals o.a. Almere City Marketing, Visit Flevoland, Amsterdam Partners, NBTC, Flevo Horizon, PilotM Museum, Aeres Hogeschool en Universiteit Wageningen hebben de afgelopen jaren in het kader van de Floriade promotiecampagnes uitgevoerd en/of seminars voorbereid en georganiseerd. Bijdrage aan overheidssubsidies in deze activiteiten ongeveer + € 5 miljoen.

Tot slot zullen er in de komende maanden veel onvoorziene kosten worden gemeld zoals o.a. extra kosten afbouw, faillissementen inzenders, dubieuze en oninbare facturen, extra kosten afbraak paviljoens, claims exploitanten horeca & vervoer en Weerwater CV, extra groenonderhoud, enz. Minimaal + € 5 miljoen.

https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/308901/gemeente-almere-tastte-wekenlang-in-het-duister-naar-bezoekersaantallen-floriade;

Tellen we alle investeringen van de Nederlands overheden in de Floriade 2022 bij elkaar op, dan komen we op minimaal € 230,-miljoen*aan kosten. Uit ervaring weten wij dat politici de bovenstaande kostenanalyse niet herkennen en daarom ook niet zullen erkennen. Dat is geen kwade opzet, maar ze zijn niet gewend buiten hun politieke verantwoordelijkheid te denken en op deze manier de kosten te analyseren. Maar het is helaas wel de realiteit dat dit totale bedrag door Nederlandse overheden met belastinggeld is besteed aan de Floriade 2022. 

Van deze kosten kunnen we aftrekken de netto-inkomsten uit kaartverkoop, pacht, parkeren en verkoop van de resterende m2 Floriade-gronden aan projectontwikkelaars. Totaal maximaal € 30,- miljoen. Gezien de huidige problematiek met de Weerwater cv is het echter zeer onwaarschijnlijk dat dit bedrag wordt gerealiseerd. https://www.almeredezeweek.nl/nieuws/algemeen/54329/realisatie-floriadewijk-kan-wel-eens-lang-gaan-duren;

Mede omdat tot nu toe ook al € 17 miljoen verlies is geleden op de grondexploitatie van de wijk Hortus!

https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/300909/floriade-gaat-laatste-maand-in-tekort-nu-85-miljoen;

De totale kosten Floriade 2022 voor de Nederlandse belastingbetaler, zijn dus minimaal € 200,- miljoen!

*We schrijven minimaal € 230,- miljoen kosten omdat in de rapportages niet duidelijk is of de budgetten geïndexeerd zijn. In de politiek schijnt het usance te zijn wanneer een budget bijvoorbeeld in 2015 is goedgekeurd, alleen over het oorspronkelijk goedgekeurde budget wordt gerapporteerd. De jaarlijkse indexering worden niet als kosten meegerekend maar apart gebudgetteerd. Dit wordt nog gecheckt. 

Sinds 2015 wordt de ontwikkeling van de Floriade beschreven in een dynamisch rapport https://destination-strategies.com Hierin wordt duidelijk welke fouten de politici en hun consultants zoals Bureau Buiten, hebben gemaakt. Dit wordt o.a. bevestigd door Zef Hemel, Hoogleraar Urban Planning. https://zefhemel.nl/2022/06/;

Samenvattend zijn de oorzaken van het financiële debacle de volgende:

  1. Politici met tunnelvisie en te grote ego’s, welke fout werden geadviseerd door onkundige consultants.
  2. Foute keuze locatie. Doorsneden door een A6. Bestaande camping en jachthaven moeten worden uitgekocht en laaggelegen eilanden maken zeer dure grondwerkzaamheden noodzakelijk. 
  3. Hoge operationele kosten door te groot expo-terrein van 60 ha en separaat parkeerterrein. 
  4. Kosten opzettelijk te laag gepresenteerd in 2014 om gemeenteraad akkoord te laten gaan. Hierdoor een continue stroom negatieve publiciteit door steeds nieuwe “onverwachte “kostenoverschrijdingen.
  5. Fout ontwerp. Niet verrassend door gridstructuur, kaarsrechte paden en te lang (20km) voor 60+ publiek.
  6. Thema “Greening” is politiek belangrijk, maar geen thema voor entertainment van het massa publiek. 
  7. Verouderd concept Floriade, slecht imago en te duur reclamemedium, waardoor het bedrijfsleven niet meer participeert en sponsor wil worden van een Floriade.
  8. 50% minder deelnemende tuinbouwbedrijven in vergelijking met voorgaande edities, waardoor grote publiekstrekkers ontbraken zoals de 13 spectaculaire binnen-tentoonstellingen van 8000 m2!
  9. Officiële entreeprijs € 29-€ 35 en parkeren € 14,50, veel te hoog in relatie met “whow experiences”.
  10. Geen continuïteit door 5 x wisselende directies, RvC 3x en verantwoordelijke wethouders 5x.
  11. Vertraging in planning en bouwvergunningen, waardoor na opening veel paviljoens niet klaar waren. 
  12. Veel negatieve publiciteit vanaf opening als gevolg van het bovenstaande.
  13. Te mooie en spectaculaire artistimpressies in pre-opening fase. Na opening viel de realiteit erg tegen
  14. Foute media mix voor promotie. Te grote focus op doelgroep jongeren en niet op 60+. 
  15. Te veel handen aan het stuurwiel; politici, consultants, ambtenaren, MVRDV, NTR, Weerwater CV en Floriade BV.  

Corona, inflatie en de oorlog in Ukraine zijn dus niet de hoofdoorzaken van het Floriade 2022 debacle. 

Er waren deze zomer zelfs meer toeristen in Nederland dan voor de pandemie. Https://lnkd.in/e4H6hrUG;

De potentiële hoofdsponsor Rabobank had in 2015, al lang voor corona laten weten, niet meer met € 5 miljoen te sponsoren en met hen ook vele andere toeleveranciers van de tuinbouwindustrie!

Kostenstijging door inflatie? PWC waarschuwde in een rapport van 2016 al voor kostenstijgingen door te laag gebudgetteerde kosten. De inflatie is pas 2022 gaan toenemen en heeft in de recreatiesector (nog) niet tot daling in besteding geleid.

Nee…het zijn de blunders van de politici zoals o.a. Jorritsma, Duivesteijn, Mulder, Herrema en Hoek, die het debacle hebben veroorzaakt. Hun te grote ego’s, tunnelvisie en onkunde zijn de echte oorzaak!

https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/306587/door-verliefdheid-en-prestige-mislukken-grote-projecten-zoals-de-floriade;

Het is daarom schandalig hoe deze politici proberen “corona” de schuld te geven, om zodoende extra subsidies los te krijgen voor de Floriade tekorten, bij Provincie en Rijk. Subsidies waar ondernemers in de cultuur, evenementen en recreatiesector vergeefs een beroep op hebben gedaan, zijn nu plotseling wel beschikbaar!

Dankzij o.a. Peter Verdaasdonk en Sven Stimac, die als ex-directeuren het fundament van de Floriade hebben gelegd, maar daarna kapot zijn gemangeld door de ridicule eisen van de politiek; Niek Roozen, Annemarie Gerards, Rachel Camps, die jarenlang onverstoorbaar hebben doorgewerkt en Hans Bakker, die vlak voor opening de moed heeft gehad om aan het roer te gaan staan, is deze Floriade nog iets geworden.

Zonder hun professionele inzet was het debacle nog veel groter geweest!

Het was amusant om te zien hoe de politici, de directie van de Floriade BV heeft aanmoedigt om zoveel mogelijk bezoekers aan te trekken uit de regio, waar hun kiezers vandaan komen.

https://www.omroepflevoland.nl/nieuws/303019/flevolanders-kunnen-volgende-week-voor-5-euro-naar-de-floriade. Deelnemers aan de 1500 zogenaamde “Greening seminars” kregen grotendeels gratis toegang. 

Door deze “goodwill acties” wilde men politieke steun verwerven en een pijnlijke raads-enquête ontlopen. 

Dat hierdoor de inkomsten uit kaartverkoop nog lager zijn uitgekomen, maakt de politici niets uit! 

Hun politieke toekomst is toch immers belangrijker dan het geld van de burger; of niet?

Op basis van de opgepompte bezoekersaantallen en “overweldigende belangstelling in de laatste weken”, spreken de politici nu van “een groot succes”! Ook al heeft hun “Wereld Tentoonstelling” ongeveer net zoveel bezoekers getrokken als de Dierentuin Amersfoort!

Een kritische analyse van de bezoekersaantallen zal laten zien dat van de 685.185 bezoeken, er maximaal 400.000 de geldende entreeprijs hebben betaald. Van de ongeveer 25.000 seizoenkaarthouders zijn velen o.a. op zondagen naar de gratis concerten gegaan op de Floriade. Dat tikt aan met zo’n 200.000 bezoeken! 

Met ongeveer 75.000 kaarten verkocht voor € 5,- pp en via sales promoties met o.a. AH, komen we op totaal ongeveer 500.000 kaartjes “verkocht” aan personen. Naast een paar tienduizend vrijkaarten.

Samenvattend hebben dus Nederlandse politici een subsidie van € 400,- per bezoeker betaald, om Nederlandse en Buitenlandse Floriade bezoekers, kennis te laten maken met “Greening”!

HET bewijs dat het reclamemedium “Wereld Tentoonstelling” hopeloos verouderd is! 

  1. Een publiekscampagne via TV, specials in dagbladen en sociale media was veel effectiever geweest!
  2. Met een vak-tentoonstelling en congressen in de Jaarbeurs hadden duizenden ambtenaren, adviseurs, politici en “influencers” ook kennis kunnen maken met het thema “Greening”.

Dit alles tegen aanzienlijk minder kosten dan de € 200 miljoen voor een Floriade.

Ongetwijfeld zullen de politici gaan beweren dat de Floriade op andere gebieden “zeer positieve effecten” heeft gehad. Het is de bekende vlucht naar voren om vooral de zogenaamde Floriade Legacy te roemen, maar;

  1. De verbreding van de A6 is echt niet het gevolg van de Floriade. Al in 2007, lang voor de Floriade bestonden deze plannen. https://www.parool.nl/nieuws/verzet-tegen-plan-a6-a9~bd6753b7/ 
  2. De economische spin-off van € 436-€ 486 miljoen zoals Bureau Buiten voorspelde in 2015, is niet meer dan een paar miljoen bruto geweest. Zie pg 45 via onderstaande link. https://floriade.almere.nl/fileadmin/user_upload/2015_07_22_floriade_masterplan_definitief.pdf
  3. De Floriade Legacy, de woonwijk Hortus is echt geen “World Show Case” voor Greening, zoals Maaike Veeningen, de huidige wethouder EZ, enthousiast beweert. https://dutchitchannel.nl/702153/floriade-expo-als-aanjager-voor-lsquo-growing-green-city-rsquo-almere.html; Bijna elke nieuwe woonwijk in Nederland vanaf 2022 heeft dezelfde of betere “Groene infrastructuur”.
  4. De Floriade hielp 200 werklozen aan een baan? Een megasucces claimen politici. In het tweede kwartaal van 2022 was 3,3 procent van de beroepsbevolking werkeloos. In de huidige overspannen arbeidsmarkt hadden de 200 ook een baan gevonden zonder Floriade!
  5. Extra investeringen door de Floriade in Almere? Onzin; dat is een proces van jaren en niet 180 dagen!

De negatieve publiciteit over Floriade en incapabele bestuurders heeft eerder investeerders afgeschrikt.

Ondanks het debacle in Almere, is het niet verwonderlijk dat de Nederlandse Tuinbouw Raad (NTR), in 2032 opnieuw een Floriade wil organiseren! 

a. De NTR loopt geen enkel financieel risico.

b. De NTR krijgt van een gemeente “gratis” voorzieningen voor de tuinbouw exposanten, zoals o.a. een hal van 10.000 m2, 6000 m2 kas en € 3 miljoen ter ondersteuning van inzendingen. Plus de IHPA 1% van kaartverkoop.

In ruil voor deze financiële bijdrage behoeven de NTR en AIPH contractueel niets substantieels te leveren.

http://www.tuinbouwraad.nl/images/Procedure%20en%20randvoorwaarden%20Floriade%202022.pdf

De gemeente Almere heeft zelf kunnen ervaren dat de NTR weinig voorstelt. Ook met een financiële bijdrage aan NTR is de participatie van tuinbouwbedrijven in de Floriade 2022, in vergelijking met vorige edities, met 50% afgenomen!  De snijbloemen sector heeft weinig geloof meer in een Floriade en daarom ontbraken de 13 spectaculaire binnen-tentoonstellingen van 8000 m2 in 2022 als grote publiekstrekker!

Omgerekend in euro’s moet een gemeente ongeveer € 13 miljoen “doneren” aan de tuinbouw om een Floriade “te mogen organiseren”. De NTR verliest veel van haar invloed wanneer hun lobbyactiviteiten niet meer gefinancierd worden door een Nederlandse gemeente. Logisch dus dat zij willen doorgaan.

Dat is ok, maar dan moet de sector zelf een Floriade organiseren en betalen. Net zoals andere bedrijfstakken dat doen door middel van o.a. een HISWA, Vakantiebeurs, TEFAF.

Ons advies aan de NTR is om voor 2032 een permanente locatie te ontwikkelen. Maar dan wel samen met een aantal echte experts, welke bewezen praktijkervaring hebben in de ontwikkeling en bouw van themaparken.

Verbazingwekkend is het om vast te stellen dat de Gemeente Almere, ondanks alle waarschuwingen twee keer de kans heeft laten lopen om te stoppen met de Floriade, toen het financiële debacle al duidelijk zichtbaar werd.

-De eerste keer was in 2015/2016 toen het Rapport Veerman en het PWC-rapport de grote financiële risico’s van de Floriade aan het licht brachten.

-De tweede keer was in juni 2020 toen men midden in de Corona epidemie, zonder gezichtsverlies en minimale kosten de Floriade had kunnen afblazen.

Maar helaas, de Almeerse politici besloten alle adviezen van experts uit de praktijk te negeren. Alleen politiek betrouwbare consultants “wiens brood men eet, wiens taal men spreekt “, werden ingehuurd om “het bewijs” te leveren en hun onkunde te verbergen. Politici met te grote ego’s en angst voor politieke reputatie schade gingen door, met een verlies van € 200 miljoen* als gevolg.

*De cijfers in dit rapport, versie 15 november 22, zijn grotendeels gebaseerd op de officiële cijfers van o.a. gemeente Almere, Amsterdam en Provincie Flevoland.  Een ander gedeelte is gebaseerd op schattingen gedaan door een tiental experts uit de themaparken industrie, tuinbouw, overheid, vastgoed & financiële sector, welke o.a. 3 maal de Floriade 2022 hebben bezocht. 

Bijlage 1 Kopie officiële financiële rapportage Gemeente Almere.

OnderwerpFactsheet 
Aan
VanProjectcontroller Floriade 
Datum Juli 2022

Algemeen 

Onder de noemer ‘Floriade 2022’ organiseren we het evenement Floriade Expo én ontwikkelen we een nieuwe

woonwijk. Floriade 2022 bestaat uit:

  • een organisatie die is ondergebracht in een aparte BV (Floriade Almere 2022 B.V.)
  • een gemeentelijke projectorganisatie (in 2017 toegevoegd aan de business case).

Binnen de gemeentelijke projectorganisatie worden niet alleen kosten gemaakt voor de expo, maar ook kosten ten behoeve van de stadswijk die op hetzelfde moment wordt gerealiseerd. De bijdrage van de gemeente Almere is dan ook op te splitsen in twee onderdelen. Een bijdrage die verband houdt met de expo en een bijdrage die verband houdt met de grondexploitatie van de stadswijk.

Tijdlijn

Onderstaand wordt in een tijdlijn weergegeven wat de grote beslismomenten in de gemeenteraad geweest zijn en wat hiervan de consequenties waren voor de bijdrage van de gemeente en de risicoreserve. In de bijlage vindt u een uitgebreid verloopoverzicht van de business cases van de Floriade. 

Bijdrage Almere  aan expo (x € 1 mln)2015  Masterplan2016  Oprichting BV2017  ZPOPB 2020 Woonwijk (‘18/’19)PB 2021 VerkenningPB 2022 Tijdelijke inrichting2022  Onttrekking risico’s2022 Lagere bezoekersaantallen / MPGA
buca gemeente10,012,224,535,735,938,541,947,5
Waarvan woonwijk

-24,1-24,1-25,7-25,7-27,0
buca expo-2,2-2,28,420,728,972,0
Totale bijdrage Almere10,01022,312,320,934,245,192,5









Verloop Risico Reserve7,011,011,013,426,624,613,06,1

Business case Floriade Almere 2022

Kosten

De totale kosten voor Floriade Almere 2022 omvat 150 miljoen:

Kosten Floriade Almere 2022 B.V.
94
Kosten gemeentelijke Projectorganisatie
63
kosten die verband houden met de expo36
kosten die verband houden met de grond exploitatiestadswijk27


157

De kosten voor het evenement bedragen dus 157-27=130 miljoen. (Of: 94+36=130 miljoen.)

Dekking

De dekking voor deze kosten bestaat naast de bijdragen van de gemeente Almere, Rijk en provincie, ook uit de opbrengsten van de kaartverkoop/parkeren, sponsoring en subsidies.

Bijdrage Almere92,5
Kaartverkoop / parkeren bezoeker10,6
Sponsoring / Bijdrage exploitatie derden1,7
Bijdrage Provincie Flevoland7,0
Bijdrage Rijksoverheid15,0
Subsidies / Werkgelegenheidsproject4,0

130

Risicoreserve

Daarnaast houdt de gemeente Almere rekening met een aantal risico’s. Denk aan kosten die we zouden gaan maken als de bezoekersaantallen tegenvallen of als de sponsoropbrengsten minder zijn dan begroot. Er is hiervoor op dit moment 6,1 miljoen apart gehouden in de risicoreserve.

Tot slot. 

Misschien is het nog goed om toe te lichten waarom ik dit rapport heb opgesteld, ondersteund door een aantal reeds eerder genoemde collega’s

Niet omdat ik tegen “Greening” ben. Integendeel ik ben een groot voorstander. 

Niet omdat ik tegen de NTR  en tuinbouw ben. Het is een fantastisch innovatieve sector op wereldniveau.

Niet omdat ik tegen de creatieve ideeën van Niek Roozen ben voor een volgende “Geheel eetbare Floriade”.

Niet omdat ik tegen een Floriade in 2032 ben; maar dan wel betaald door de sectoren zelf.

Niet omdat ik tegen bepaalde politici ben. We mogen blij zijn dat er nog mensen zijn die dit onderbetaalde en ondankbare ambt nog willen vervullen. Maar het opleidingsniveau en kwaliteit van politici daalt wel bedenkelijk.

https://www.quotenet.nl/zakelijk/a41347747/floriade-gokken-met-gemeenschapsgeld/;

Het is essentieel dat we het vertrouwen blijven behouden in de politici, die ons vertegenwoordigen.

Dat vertrouwen verdwijnt echter zienderogen; net zoals bij de burgers in Groningen, de gedupeerden van de Toeslagenaffaire, de Stikstofproblematiek en de Energiecrisis. 

Almere staat met een opkomst van 39% van de kiezers, niet voor niets op de laagste plek.

Burgers misleid door politici, om de bewust laag gebudgetteerde kosten van € 10 miljoen voor een Floriade.

Eenmaal geaccepteerd door de gemeenteraad kon men zogenaamd niet meer terug, om “imago verlies”.

Vervolgens spelen dezelfde politici handig het spelletje “balletje-balletje” met het afboeken van kosten voor de Floriade onder diverse budgetposten, om de burger te misleiden over de totale kosten/opbrengsten.

Burgers dreigen daarom hun geloof in de politici te verliezen. 

Dat wantrouwen wordt nog versterkt wanneer Regeringscommissaris Jorritsma, de inzending van Quatar op de Floriade de hemel in prijst, terwijl iedereen weet welke misstanden er zijn i.v.m. het WK.

https://www.almeredezeweek.nl/nieuws/algemeen/54090/burgemeester-op-eindfeestje-floriade-te-veel-geld-voor-een-stad

Politici schijnen geen sorry meer te kunnen zeggen en voelen zich niet verantwoordelijk voor de financiële schade die ze hebben veroorzaakt. https://www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/motie-voor-een-verantwoordelijk-wethouder-haalt-het-niet;

Het herstel van het vertrouwen in de politiek kan pas beginnen, wanneer de betrokken politici hun excuses hebben aangeboden voor de blunders, die ze hebben gemaakt in het kader van de Floriade 2022 Almere.

Misschien kan dit document hen daarbij helpen.

Hans van Driem.

Epe. 15 november 2022.

Download onderstaand het volledige rapport